Geschiedenis van de Staatsloterij
Van een trekking in de Ridderzaal in 1726 tot een moderne Nederlandse loterij in 2026. Ontdek hoe de Generaliteitsloterij uitgroeide tot de Staatsloterij, waarom de overheid ermee begon en welke gebeurtenissen de afgelopen drie eeuwen bepalend waren.
Eerste trekking van de Generaliteitsloterij.
Een enorm bedrag voor de achttiende eeuw.
Nederlandse Staatsloterij.
De Staatsloterij viert dit in 2026.
Waarom werd de Staatsloterij opgericht?
De oorsprong van de Staatsloterij ligt in 1726. Nederland zoals we dat tegenwoordig kennen bestond toen nog niet. Het land maakte deel uit van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en er waren allerlei particuliere en illegale loterijen.
De overheid wilde meer controle krijgen over die kansspelen. Daarom werd een officiële loterij georganiseerd: de Generaliteitsloterij. Daarmee kon de overheid toezicht houden en de wildgroei aan ongecontroleerde loterijen tegengaan.
De eerste trekking in de Ridderzaal
De eerste trekking vond plaats in de Ridderzaal in Den Haag. De hoofdprijs bedroeg 30.000 gulden. De trekking verliep uiteraard heel anders dan tegenwoordig en kon meerdere dagen duren.
300 jaar Staatsloterij in één tijdlijn
De loterij veranderde in drie eeuwen enorm. Hieronder staan enkele van de belangrijkste momenten.
Eerste trekking van de Generaliteitsloterij
De officiële loterij begint in Den Haag. De eerste hoofdprijs bedraagt 30.000 gulden. Het doel is onder andere om de grote hoeveelheid ongecontroleerde loterijen beter te reguleren.
De 100e loterij
Na bijna tachtig jaar bereikt de loterij haar honderdste editie. De loterij is inmiddels een vast onderdeel geworden van de Nederlandse kansspelgeschiedenis.
Nederlandse Staatsloterij
In 1848 verandert de naam in Nederlandse Staatsloterij. De organisatie valt onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Financiën.
Vincent van Gogh legt de loterijkoorts vast
Vincent van Gogh ziet in Den Haag mensen wachten bij een loterijkantoor op de uitslag. Vooral hun gespannen houding trekt zijn aandacht. Hij verwerkt de scène in zijn kunst.
Elektronica doet zijn intrede
In 1970 vindt voor het eerst een trekking plaats waarbij elektronica wordt gebruikt. Het is een belangrijke stap van eeuwenoude handmatige trekkingen naar een moderner trekkingsproces.
250 jaar Staatsloterij
Een kwart millennium na de eerste trekking bereikt de Staatsloterij haar 250-jarige jubileum.
Verzelfstandiging en eerste Oudejaarstrekking
De Nederlandse Staatsloterij wordt in 1992 verzelfstandigd als Stichting Exploitatie Nederlandse Staatsloterij.
In hetzelfde jaar wordt voor het eerst de speciale Oudejaarstrekking georganiseerd. Die groeit uit tot een van de bekendste trekkingen van Nederland.
Staatsloterij en Lotto gaan samen
Nederlandse Staatsloterij en De Lotto fuseren. Uit die combinatie ontstaat Nederlandse Loterij. Staatsloterij blijft daarbinnen als eigen loterijmerk bestaan.
Staatsloterij bestaat 300 jaar
Precies drie eeuwen na de eerste trekking viert Staatsloterij in 2026 haar 300-jarige bestaan. Tijdens de reguliere trekkingen op de 10e worden in het jubileumjaar aanvullende Jubileumprijzen aangeboden.
Hoe zag een loterijtrekking er vroeger uit?
Tegenwoordig worden trekkingen met moderne systemen, uitgebreide procedures en toezicht uitgevoerd. In de achttiende eeuw was dat vanzelfsprekend heel anders.
De eerste trekkingen waren grote openbare gebeurtenissen. Omdat enorme aantallen loten en nummers handmatig verwerkt moesten worden, kon een trekking veel langer duren dan tegenwoordig.
Trekkingen in de 18e eeuw
- Handmatige trekking
- Grote fysieke trekkingslocaties
- Papieren loten
- Uitslag kon veel tijd kosten
- Geen internet of digitale lotcontrole
Trekkingen in de 21e eeuw
- Geautomatiseerde processen
- Trekking onder toezicht
- Online én fysieke deelname
- Digitale uitslagen
- Online lotcontrole
Het Staatslot veranderde mee met zijn tijd
Niet alleen de trekking veranderde. Ook het Staatslot zelf zag er door de eeuwen heen telkens anders uit.
Nog vóór het ontstaan van de Generaliteitsloterij kwam het voor dat deelnemers niet onder hun eigen naam wilden meedoen. Bij sommige loterijen werd daarom gewerkt met een zelfgekozen motto of spreuk.
Op historische loten kwamen bijvoorbeeld spreuken voor als “Nooit gedacht” en “Nu eens raak”. Zo konden spelers deelnemen zonder dat hun eigen naam centraal stond.
Later werd het papieren Staatslot steeds moderner. Tegenwoordig kunnen spelers ook digitaal deelnemen en hun lot in een online account bewaren.
Zelfs Vincent van Gogh raakte gefascineerd door de trekking
De Staatsloterij duikt zelfs op in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Vincent van Gogh zag in 1882 in Den Haag een groep mensen bij een loterijkantoor wachten op de uitslag.
Niet de loterij zelf, maar vooral de gezichten en het gespannen wachten van de mensen trok zijn aandacht. Het tafereel inspireerde hem tot een kunstwerk.
Het laat mooi zien dat wachten op een loterijuitslag ook in de negentiende eeuw al een sociaal verschijnsel was.
Hoe de Staatsloterij moderniseerde
Papieren loten
Eeuwenlang was een fysiek lot het bewijs van deelname.
Elektronische trekking
Vanaf 1970 werd elektronica onderdeel van het trekkingsproces.
Oudejaarstrekking
Vanaf 1992 kreeg de jaarwisseling een eigen speciale trekking.
Online deelname
Inmiddels kunnen Staatsloten ook digitaal worden gekocht en gecontroleerd.
Van Generaliteitsloterij naar Nederlandse Loterij
De organisatie achter Staatsloterij veranderde eveneens. Na de verzelfstandiging in 1992 volgde in 2016 de fusie van Nederlandse Staatsloterij en Lotto.
Daaruit ontstond Nederlandse Loterij. Staatsloterij bleef daarbij bestaan als afzonderlijk merk, naast onder andere Lotto, Eurojackpot, Lucky Day, Krasloten en TOTO.
300 jaar Staatsloterij
2026 is een bijzonder jaar in de geschiedenis van de Staatsloterij. Het is precies 300 jaar geleden dat de eerste trekking plaatsvond.
Daarmee behoort Staatsloterij niet alleen tot de oudste loterijen van Nederland, maar ook tot de oudste nog bestaande loterijen ter wereld.
Ontdek de Staatsloterij
Van 300 jaar geschiedenis naar de trekkingen, prijzen en spelmogelijkheden van vandaag.
Complete uitleg over loten, prijzen, trekkingen en winkansen.
Bekijk alle reguliere en speciale trekkingsdata.
Alles over de Jackpot en andere Staatsloterij-prijzen.
Lees hoe XL werkt en welke extra prijzen je kunt winnen.
Lees hoe gezamenlijk meespelen met Staatsloterij werkt.
Veelgestelde vragen over de geschiedenis van de Staatsloterij
Hoe oud is de Staatsloterij?
De Staatsloterij vindt zijn oorsprong in 1726. In 2026 bestaat de loterij daardoor precies 300 jaar.
Wanneer was de eerste Staatsloterij-trekking?
De eerste trekking vond in 1726 plaats in de Ridderzaal in Den Haag. De loterij heette toen nog Generaliteitsloterij.
Hoe hoog was de eerste hoofdprijs?
Bij de eerste trekking bedroeg de hoofdprijs 30.000 gulden, destijds een zeer groot bedrag.
Wanneer kreeg de loterij de naam Staatsloterij?
In 1848 veranderde de naam in Nederlandse Staatsloterij.
Wanneer begon de Oudejaarstrekking?
De eerste speciale Oudejaarstrekking werd in 1992 georganiseerd.
Is de Staatsloterij nog van de Nederlandse staat?
De Staatsloterij werd in 1992 verzelfstandigd. Sinds 2016 is het loterijmerk onderdeel van Nederlandse Loterij, dat ontstond uit de fusie van Nederlandse Staatsloterij en Lotto.
Wat is er bijzonder aan Staatsloterij in 2026?
In 2026 viert Staatsloterij haar 300-jarige bestaan. Tijdens de reguliere trekkingen op de 10e worden in dit jubileumjaar aanvullende Jubileumprijzen aangeboden.
